Kârı uğruna işçileri yaktılar

Yüzlerce işçi, küçücük fabrikalarda, çok düşük saat ücretleriyle, günde 12 saatten fazla çalışarak batı ülkelerindeki mağazaların vitrinlerini süsleyen konfeksiyon mamulleri üretiyor. Bu fabrikalarda yangın çıkış kapısı yok, elektrik sistemi her an sigortaların atmasına uygun, işçilerin resmi molalar dışında ihtiyaçlarını gidermesine engel olmak için kapılar kilitleniyor, pencereler açılmayacak şekilde yapılmış durumda…

Ayda ellerine geçen cüzi maaşlarla ev tutacak durumda olmayan işçilerin büyük bir kısmı, mesai sonrası, fabrikanın bir köşesine kıvrılıp uyuyor. Böylece C&A, KIK, H&M, Wallmart, Marks&Co; Carrefour vb. tekeller karlarına kar katarken, ayda 30  Euro maaşla üretilen malların sadece bir tanesi bile bu maaşın çok üstünde satılıyor.
Dünyaca ünlü tekstil firmalarına emeğin ucuz olduğu ülkelerde üretim yapan fabrikalarda güvenlik önlemlerinin eksikliği ve insanlık dışı çalışma koşulları nedeniyle çıkan yangınların ardı arkası gelmiyor. Son olarak Bangladeş’teki bir tekstil fabrikasında 112 işçi yanarak öldü. Başkent Dakka’daki bir konfeksiyon fabrikasında çıkan yangın sebebiyle 112 işçi yanarak hayatını kaybetti.

Dakka’nın Ashulia sanayi bölgesindeki 9 katlı fabrikada  meydana gelen yangın,  henüz bilinmeyen bir sebeple zemin katta başladı. Kısa sürede bütün binayı saran yangın sırasında alevlerden kaçan işçilerden bazıları yüksek katlardaki pencerelerden atlayarak ağır yaralandı. İçeride mahsur kalan işçiler ise feci şekilde can verdi. Çok sayıda kişi de yaralandı.

KIK, C&A,Tesco, Wal-Mart, JC Penney, H&M, Marks & Spencer, Kohl’s ve Carrefour gibi ünlü markalara üretim yapan ve 7 fabrikası daha bulunan fabrika sahibi ve tekeller yangının sorumluluğunu üstlenmediler.

İŞÇİLER SOKAKTA
112 kişinin yaşamını yitirmesine yol açan fabrika yangınının ardından geleceği belli olan felaketi protesto eden ve adalet isteyen binlerce işçi, sokaklara döküldü. Fabrikalara taş atan ve yollara barikat kuran işçiler, yangının çıktığı Savar bölgesinde yaklaşık 200 fabrikada üretimi durdurdu.
Tazreen Moda fabrikasında çalışan binlerce tekstil işçisi de daha iyi çalışma ve güvenlik koşulları talep etti. İşçiler, zengin ülkelere ve dünyanın en tanınmış markalarına kölece çalışma ve ücret koşullarıyla emeklerini sattıklarını, karı arttırmak isteyen fabrika sahipleri ve dev tekellerin güvenlik önlemlerini almamaları nedeniyle yangın çıkış kapısı olmayan binalarda mahsur kaldıklarını bildirdiler.
Dakka’daki protestolar hala devam ediyor. 3 Aralık günü de eylemlerini sürdüren 10 bin işçiye polis ve patronların komandoları göz yaşartıcı gaz, cop ve sopalarla saldırdı. Protestoların merkezi 350 tekstil fabrikasının üretim yaptığı Ashulia semti. 112 işçinin yanarak öldüğü fabrika da bu semtte bulunuyor.
Hafta sonunda güvenlik önlemlerinin alınması, insanca çalışma koşullarının hayata geçirilmesi gibi taleplerini haykıran işçiler yangın çıkan fabrikadan 100 işçinin çıkarılmasının kabul edilemeyeceğini belirttiler.
Bangladeş Çalışma Bakanı Rajiuddin Ahmed Raju, Tazreen işçilerinin 6 Aralık’ta maaşlarını alacakları garantisi verdi. İşçilerin maaşlarının 1 Aralık’ta verilmesi gerekiyordu, ancak resmi olarak 1166 işçinin çalıştığının görüldüğü fabrikada 3300 kişilik bir listenin ortaya çıkması listenin tekrar kontrol edilmesi zorunluluğunu doğurdu. Patronun sadece bir maaş mı yoksa işçilerin talep ettiği gibi dört aylık maaş mı ödeyeceği ve yangın nedeniyle tazminat ödeyip ödemeyeceği bilinmiyor. İşçiler taleplerinin yerine getirilmemesi halinde protestolarına devam edeceklerini açıkladılar.
Ucuza üretim yaptıran dünya tekelleri topu Bangladeşli fabrika sahibine atarak koşulların düzeltilmesi için baskı yapmaya başladılar. Tekstil tekellerinin koşulların iyileştirilmemesi halinde sözleşmeleri iptal edeceklerini açıklaması da işçiler arasında işsiz kalma endişesi yarattı. Bölgede başka çalışacak bir alanın olmadığını belirten işçiler KIK, Wallmart, C&A, H&M gibi devlerin koşulların düzeltilmesi için baskı yapmak yerine katkı sunmasını istediler.
Temiz Giysi Kampanyası, 2006 yılından bu yana Bangladeş’te tekstil fabrikalarında çıkan yangınlarda 700 işçinin öldüğünü açıkladı. Suçun sadece yerel üreticilere atılmayacağının belirtildiği açıklamada düşük ücretler, vahşi çalışma koşulları ve güvenlik önlemlerinin hiç derecede olması nedeniyle kar hırsıyla insanların ölüme gönderildiği kaydedildi.
Bangladeş’te 4500 dolayında tekstil fabrikası var, Alman KIK firmasına ve tanınmış C&A ve H&M firmalarına da üretim yapılan bu fabrikalarda 2 milyonu aşkın insan çalışıyor. Ülkedeki balon fabrikalarında ise 3,2 milyon çocuk çalıştırılıyor.

Ayda en fazla 45 Euro kazanıyorlar

 

Daha önce Tazreen Fashions’da çalışan Asya uzmanı Hasan Aşraf çalışma koşullarını şu şekilde anlatıyor: “Fabrikada başta KIK, H&M olmak üzere bir çok  Avrupalı tekel için T-Shirt, kazak, ceket üretiliyor. Sözde çalışma süresi günde 8 saat. Ama gerçekte mesailer ve gece çalışmasıyla birlikte bu süre 11-13 saate kadar çıkıyor.  Gece mesaisi gece saat 3.00’te bitenlerin sabah saat 8.00’de yeniden işbaşı yapması gerekiyor. Çalışanların dörtte üçünü kadınlar oluşturuyor. Molalar ve tuvalete gitmek sınırlı. Bütün bu çalışmanın karşılığı 30 Euro maaş. Mesailerle birlikte en fazla 40-45 Euro. Alınan ücret kira ve yemek parasına yetmiyor.“

İşte bu yüzden dünyanın sayılı tekstil tekelleri üretimlerini dünyada işgücünün en ucuz olduğu bu ülkeye kaydırıyorlar.

İşte bu yüzden Bangladeş, Çin’den sonra dünyanın en büyük tekstil ihracatçısı.

Peki kimin sırtından?

Elbette işçilerin kanı ve canı üzerinden…

Tekellerin aşırı kar nedeniyle Asya’ya kaydırmasına karşı kurulan “Temiz Giyecek İnisiyatifi”nden Giesela Burckhardt, bir hesapta bu sömürü çarkını gözler önüne seriyor: “Bangladeş gibi ülkelerde üretilen bir ürünün fiyatının yüzde 50’si kar ve mağazaya kalıyor. Yüzde 25’i marka reklamına, yüzde 13’ü fabrika giderine, yüzde 11’i nakliye ve vergiye, yüzde 1’i ücrete gidiyor“ diyor.

Bugün mağazalardaki vitrinlerde pahalılıktan ötürü yanına yanaşamadığımız C&A, Zara, H&M, S. Oliver, Tommy, New York Fashion Week ve daha nicesi işte bu yanan işçilerin kanı üzerinden kârına kâr katıyor.

Özetle başta Bangladeş olmak üzere bütün Asya ülkelerinde düşük ücretlerle birlikte izin, tatil, sosyal hakların esemesi yok.

 

 

Almanya’ya konfeksiyon ürünleri satan ülkeler ve ithal değerleri

 

Pakistan 0,46 milyar Euro (%37)
Romanya 0,48 Milyar Euro (%5,3)
Vietnam 0,54 milyar Euro (%26,7)
Endonezya 0,57 milyar Euro (%19,8)
Hollanda  0,75 milyar Euro (%14,1)
Italya 0,98 milyar Euro  (%1,6)
Hindistan 1,23 milyar Euro  (%16,1)
Banglades 2,64 milyar Euro (%32,3)
Türkiye  2,98 milyar Euro (%6,3)
Çin  8,33 milyar Euro (%9,1)

 

Güvenlik eksikliği nedeniyle çıkan yangınlar ve işçi ölümleri

 

2012 Eylül ayında Güney Hindistan’daki havai fişek fabrikasında güvenlik önlemlerinin eksikliği nedeniyle çıkan yangında 38 işçi öldü. Fabrika sahibinin lisansı felaketten bir gün önce iptal edilmişti.
Yine Eylül ayında Karaçi’deki bir tekstil fabrikasında çıkan yangında 259 işçi öldü. KIK için üretim yapan fabrikada yangın çıkışlarındaki üretilen malların kullanılmaz olması ve güvenlik önlemlerindeki eksiklik nedeniyle felakete neden oldu.
1999 Ekim ayında Bati Ürdün’deki bir çakmak fabrikasında çıkan yangında 14 işçi öldü. 500 metrekarelik fabrikada yangın çıkışları yoktu ve binaya bir manav dükkanı için lisans verilmişti.
2002 Mayıs ayında bir ayakkabı fabrikasında çıkan yangında 45 işçi öldü. Fabrikanın sadece bir çıkış kapısı olduğundan işçilerin çoğu kaçamadı.
2006 Şubat ayında Bangladeş’teki bir tekstil fabrikasında çıkan yangın 61 işçinin ölümüne neden oldu. Bekçiler, yangından yaralanan işçilerin hırsızlık yapacağı gerekçesiyle çıkışlarını engellediler.
2007 Ekim ayında Güney Çin’de illegal bir ayakkabı fabrikasında 37 işçi öldü, 19 işçi ağır yaralandı.
2008 Nisan ayında Fas’ın Casablanca şehrindeki bir yatak fabrikasında 55 işçi öldü. Yanıcı kimyasal maddeler yangını hızlandırdı, pencere ve kapılar da işçilerin çalışma sırasında izinsiz dışarı çıkmasını engellemek için kilitlenmişti.
2010 Ağustos ayında Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki bir parfüm fabrikasında çıkan yangın nedeniyle Güney Asya’dan çalışmak için gelen ve yatacak yerleri olmadığı için fabrikada geceleyen 11 işçi boğularak öldü.

 

 

KORKUNÇ GÖRÜNTÜLER

 
Alman tüketiciler bir yandan ucuz fiyatlarla giysi aldıkları için mutlular diğer taraftan ise aldıkları malların iyi koşullarda üretilmiş olmasını istiyorlar. Televizyonda Bangladeş’te 112 işçinin diri diri yanacağı felaketin görüntüleri yayınlandığında öfke çığlıkları atılıyor neredeyse… Ver.di Sendikası’nın  ücretlerin yükseltilmesi ve insanca çalışma koşulları kampanyası başlattığından bu yana sadece Bangladeş’te 550 işçi yanarak öldü… Her seferinde ‚korkunç görüntüler‘ vicdanlara seslendi ama Bertolt Brecht’in dediği gibi önce açlık sonra ahlak geliyor. Bu nedenle yoksulluğun giderek arttığı Almanya’da tüketiciler KIK’ten alışveriş etmeyi sürdürüyorlar. Ucuz ile iyi koşullarda üretilmek arasındaki ayrım bıçak sırtı gibi, her yangın geçici de olsa markaların itibarını sarsıyor. Özellikle H&M, C&A, Hugo Boss, Tchibo gibi çok satan firmalar, bu tür felaketlerin olmaması yönünde açıklamalar yapıyor, üretilen ülkedeki işverenlere sözleşmeleri iptal edecekleri ültimatomları gönderiyorlar.
Giysi tekellerinin üretim yapılan ülkelere ‚ajan‘ gönderip koşulları gizlice denetledikleri söyleniyor. Wirtschafts Woche dergisi adına Bangladeş’teki fabrikaları tüccar olarak ziyaret eden Florian Willershausen, Dakka’daki gördüklerini ‚korkunç‘ olarak niteliyor. Gecekondu semtlerinden birindeki fabrikanın yanında küçücük bir dere var, derenin suyu çivit mavisi. Üretim için kullanılan bezin renklendirilmesinde çıkan boya bu. Aldi için de üretim yapan fabrikanın kapısındaki tabelada ‚çocukların içeri girmesi yasaktır‘ yazıyor. Fabrikada şurada burada pamuk kumaşlar atılı. Üzerlerinde Özbekistan malı yazılı. Fabrikada Esprit için de kazaklar yapılıyor. Aldi için yapılanların üzerine biyo etiketi yapıştırılıyor. Bu koşullarda biyo?
Fabrikada klima yok, vantilatörlerle serinlik sağlanmaya çalışıyor. Çoğu kadın olan işçiler arı gibi çalışıyorlar. ter içinde… Eğilerek, daracık yerlerde günde 12-13 saat çalışıyorlar…
Sadece Bangladeş’te değil Çin, Pakistan, Hindistan, Türkiye gibi üretici ülkelerde asgari ücret yok, düzenli çalışma saatleri yok, ne zaman yapılacağı belli olan mola yok, sendika yok ama fazla mesainin de haddi hesabı yok. Bangladeş’te geçen günlerde yanan işçilerin maaşı 30 Euro idi, fazla mesai yaparlarsa maksimum 45 Euro’ya çıkıyor.
Fabrikaların çevresi dikenli tellerle kaplı, her fabrikanın işçilerin kaytarmasını engellemek amaçlı ızbandut görevlileri var,  kapıları kilitli, pencereler kapalı. Göstermelik yangın söndürücülerin hem sayısı düşük hem de içleri boş. İşçiler Esprit, C&A, H&M, Hugo Boss, Wallmart, Tchibo, Aldi, Lidl vb… kölece çalışıyorlar. 3 Euro’ya bile mal olmayan giysiler Esprit  gibi firmalarda fahiş fiyatlarla satılıyor. Tüketicinin vicdanına seslenmek, uygun koşullarla üretilmeyen malları almayın demek ne kadar kolay?